Sterling Hayden

You seem to me like a man on the verge of burning
Suzanne Vega, '99.9F'

Zijn gezicht lijkt helemaal uit knokels opgetrokken. De mondhoeken steeds omlaag, als hij de mond opent, is het om te snauwen. Ook, of juíst, als hij tegen een vrouw spreekt. Tot aan zijn dood heeft Sterling Hayden zich op het witte doek door een wereld van schurken en snollen heengeblaft en -gevochten. Een vriendelijke, hardwerkende man heeft hij nooit gespeeld. Met zijn granieten kop en bonkige, lichtjes gebogen lichaam verenigt hij zowel fysieke hardheid als mentale fragiliteit.

Die ruwe, waanzinnig viriele musculatuur beperkt hem tot twee handelingen: knokken en beschermen. Sterling Hayden houdt van het ouderwetse vuistwerk, van zijn revolver, van een krachtmeting. Hij is een man die niet wijkt. Als hij naar zijn wapen grijpt, blijft niemand overeind.

Ofschoon hij in zijn films steeds aan de verkeerde zijde van de wet opereert, steeds no good lijkt, is hij er toch de enige met een moreel kompas. Hij houdt zich strikt aan de gangstercode: loyauteit, groepsgevoel. Een woord is een woord. Zo verdedigt hij in 'The Asphalt Jungle' van John Huston zijn malafide opdrachtgever tot het bittere einde, al bekoopt hij deze toewijding met zijn eigen leven. Hij schrijft eergevoel dus niet met een kleine letter, maar bewoont het, kiest nooit voor de minst schadelijke weg.

Zijn overtuiging en waarden vult hij echter heel economisch in. Er is geen moment sprake van enige theatraliteit, van een dramatische energie. Zijn spelcontinuïteit is beheerst, streng als een liturgie, een massa die geen enkele emotie uitstraalt. Wat hem kwelt, komt voor uit een innerlijke beleving. Zijn gelaatsspieren blijven er onbeweeglijk bij. Hij is een sculptuur die kraakt onder zijn eigen machteloosheid. Die versteend gekwetst is. Hij gaat ten onder maar geeft geen krimp. In Sterling Hayden vindt de film noir dan ook haar ultieme instrument.