Out of the Past

Met lengtes voorsprong mijn favoriete film ooit. "Out of the Past" leest als het handvest van de noir ideologie. De vijf basisingrediënten van het stijlgenre zitten er mooi in verwerkt: verloren onschuld, gedoemde romantiek, cynisme, een wanhopig verlangen en duistere seksualiteit.

Scenariotechnisch ent "Out of the Past" zich op het meest robuuste model uit het noir canon. Een gedesillusioneerde man, verbitterd in het leven, ontmoet door het Lot een vrouw tot wie hij zich lichamelijk voelt aangetrokken. Hun relatie ontplooit zich naar het moment dat hij besluit haar echtgenoot om te brengen (een beslissing meestal manipulatief in kaart gezet door de femme fatale). Tijdens of na de moord verraadt ze hem echter, wat leidt tot haar dood en die van de minnaar. Acht van de meest gerenommeerde films uit de klassieke noir periode beantwoorden aan dit stramien: "Double Indemnity", "The Woman in the Window", "Scarlet Street", "The Killers", "The Postman Always Rings Twice", "The Lady from Shanghai", "Pitfall" en "Criss Cross".

"Out of the Past" is de negende in het rijtje. Het verhaal beschrijft de teloorgang van Jeff Bailey (Robert Mitchum), een vroegere privé-detective die tracht te breken met zijn geschiedenis. Maar dit is noir, the stuff that nightmares are made of en een onfortuinlijke ontmoeting katapulteert Bailey opnieuw in zijn verleden. Doorheen de obligate flash-back ontwaren we zijn speurtocht naar Kathie Moffat (Jane Greer), die haar echtgenote Whit Sterling (Kirk Douglas) 40.000 dollar lichter heeft gemaakt. Sterling huurt Bailey in om haar te traceren ('I just want her back. When you see her, you'll understand why'). Kathie Moffat is één van de meest fatale vrouwen uit de filmgeschiedenis, een onthutsende cocktail van verleiding en ontrouw. Na een handvol ontmoetingen valt Bailey voor haar charmes en dit zet een dodelijke machinerie in gang, een web van leugens, wraak en vernieling.

De voorbeelden van mijn appreciatie voor deze film zijn legio. Ik beperk me tot drie: de dialoog, het roken en de melancholie van Mitchum.

1. 'You're like a leaf that the wind blows from one gutter to another'. De dialogen dragen de hand van noirmeester James M. Cain. Ze zijn verrukkelijk hard edge, maar in tegenstelling tot vele film noirs geen doel op zich. Ze verstrooien de aandacht niet, maar bieden het verhaal een platform, werken als een nevenmelodie voor de personages. Ze dragen essentieel bij tot het gevoel van voorbestemdheid dat de film uitstraalt. Wat "Out of the Past" op dit vlak naar een hoger niveau tilt, is de schoonheid van de one liners. Ze zorgt dat geen enkele vraag een duidelijk antwoord krijgt. Steeds wordt er geïnsinueerd of de vraag met een nieuwe vraag beantwoord.

2. De sigaret als esthetische ervaring. Haar rook maakt deel uit van de rijkdom van "Out of the Past". In geen andere film hoor je zo vaak de zwavel van de lucifer branden (zelfs niet bij Bogart). Aangemoedigd door de gestileerde fotografie van Nicholas Musuraca verandert de sigaret tijdens de scènes van Robert Mitchum met Kirk Douglas tot een imaginair wapen. De priemende rook is als een degengevecht tussen beide acteurs. Ze fungeert als overrompelende achterhoede bij een kwinkslag of als verdedigingsgordel voor een territorium dat wordt belaagd. Verre van gezond, maar daar malen ze niet om: bij de film noir held betekent een goede gezondheid het halen van de volgende dag.

3. Voor Robert Mitchum was het de eerste hoofdrol en meteen drukt hij op onuitwisbare wijze zijn stempel. Als acteur gaf hij gestalte aan het begrip cool. Hij is de man van de nonchalante beweging. In zijn blik blijft de levensvreugde volledig onderbelicht. Robert Mitchum kijkt weergaloos, alsof hij voortdurend in de rouw is. Hij is een hommage aan de melancholie, aan de goudstandaard van de weemoed. Zijn acteren getuigt van een primitieve eenvoud (luisteren, kijken, rook uitblazen); het is de kracht van de niet getoonde emotie. Hij is een innerlijk gewonde man die in zijn doorleefde regenjas op zoek gaat naar betekenis. Naar de oorzaak van zijn falen. Naar het waarom van zijn ondergang. Hij is één van de laatste echte mannen, het soort dat onversaagd hun einde tegemoet treedt. En dat maakt hem tot het film noir lichaam bij uitstek.