Marlon Brando

Marlon Brando was geen ster op wie emotie gedrapeerd wordt van buitenuit, maar een lichaam dat pure energie produceert. Hij bezweerde het filmkader door niet louter uitbeeldend, maar zijnsscherpend in het frame aanwezig te zijn. Die animale aantrekkingskracht spon hij door te balanceren tussen de furie van een woesteling en de treurnis van een fragiel kind, tussen de zachte schokken van een vrouwelijke inkeer en brutale erupties van ongebreidelde kracht. Marlon Brando koppelde aan het gelaat van een dilettante dichter de torso van een matador. Een fotogeniek potentieel waarvan de nagalm na zovele tientallen jaren niets aan intensiteit heeft ingeboet. Elke foto van hem laat het verschijnen duren, rekt de fractie uit tot een eindeloos ogenblik.

"I would have been better off if I had grown up in an orphanage." Mentaal mismeesterd door een harde vader en een aan alcohol verslaafde moeder, werd de jonge Brando een onwetend instrument van hun verscheuring. Ze zadelden hem op met een levenslange depressie, maar boetseerden ook zijn uitzonderlijke aanleg voor medelijden en ontferming. Die hang naar rechtvaardigheid vertegenwoordigde hem. Het is de getuige van de complexe maatschappelijke en emotionele inzet van zijn films. Steeds identificeerde hij zich met de gekwetsten en de onteerden, streed hij onophoudelijk tegen conventie en autoriteit. Marlon Brando werd zo de perfecte rebel: gevaarlijk, explosief en gepassioneerd. Hij zocht voortdurend naar een eigen, creatieve waarheid. Ondanks de groeven uit zijn jeugd applaudisseerde hij voor de complexiteit van het leven.

In 'A Streetcar Named Desire' veranderde Marlon Brando alle spelregels van het acteren. Niets in de filmconjuctuur zou ooit meer hetzelfde zijn. Voor het eerst nam een method actor het voortouw in een speelfilm. Brando gebruikte op verbluffende wijze observatie en verbeelding om vorm te geven aan zijn personage. Het begin van een lange trend, weg van het klassieke filmlichaam. Method acting houdt in dat een acteur zich zijn rol helemaal eigen maakt, volledig opgaat in de vereiste emoties en nooit uit het personage treedt, ook niet wanneer het camera-oog zijn registratie stopt. De grenslijn waarover de acteur in het gedrag stapt en begint te acteren, verdwijnt hiermee. Robert De Niro, Al Pacino, Dustin Hoffman: ze zijn allen hoogst schatplichtig aan het genie van Marlon Brando.

Het talent om zich in te leven in iedere kenbare menselijke emotie maakte hem briljant. Die gave voor empathie en mededogen had echter een diep gewortelde persoonlijke pijn als fundament. Een lijden verworven door inwijding en eruditie. Van de ruwe, seksuele ondertoon in 'A Streetcar Named Desire' tot de patriarchische houding in 'The Godfather': je weet meteen dat bij het acteren van Marlon Brando niet met woorden of gebaren, maar met een heel leven gerekend moet worden.

Clint Eastwood

Dit is een van de mooiste carrières uit de geschiedenis van het medium. Clint Eastwood belichaamt een groot deel van de cultuur van iedere volwassene in Amerika en van de westerse verbeelding in het algemeen. Hij was geen passieve deelnemer aan zijn loopbaan, maar heeft zich steeds aangepast aan de veranderingen in de beeldtaal en aan de snelle uitwaaiering van nieuwe thema's. Net als zijn publiek ontdekte hij zijn talent over de jaren heen, geleidelijk. Hij heeft het in zich om die mythische, onvergetelijke personages te vertolken. Ze lijken op wraakengelen: plots komen ze tevoorschijn om revanche te nemen en even abrupt verdwijnen ze weer. Waar ze vandaan komen weet je nooit.

Hij schrijdt door de ruimte van het beeldkader als een sculptuur van Giacometti. Zijn acteren comprimeert hij tot het de kern raakt, tot de diepste zuiverheid, zodat je niets verkeerds kunt interpreteren. Zijn inzet is de reductie naar het minimum toe, de desinvestering van alle ballast. De stijl die hij hanteert is uitgebeend, met een dynamische sloomheid. Hij legt handig de klemtoon op het ijle dat de contouren van het leven en het denken van zijn personages tekent. Clint Eastwood wekt de indruk dat alle andere hoodrolspelers stelselmatig overdrijven. Hij is de enige acteur die aldoor beheerst en rustig blijft terwijl hij zijn ziel blootlegt.

Zijn films kennen geen burgerlijke harmonie, maar tonen de man als fatale outsider. De held die hij op het scherm brengt komt op voor rechtvaardigheid; de mensen in zijn omgeving echter zijn steeds te corrupt en te laf om hem bij te staan. Dus vecht hij alleen. En daarom is de western Eastwoods thuishaven. Hij schonk het genre een grandioos archetype, een figuur die boven iedereen uitsteeg, maar gaf er een zeer grimmige toets aan. John Wayne geloofde dat de western een heilig schrift is van de Amerikaanse geschiedenis, een ijkpunt van visuele authenticiteit, een canonieke ode aan de universele normen en waarden die het land boetseerden. Eastwood oordeelde daar anders over. Hij raakte aan de donkere kant, aan het psychisch gestoorde draagvlak van het mensbeeld. In elk personage huist ontzettend veel van hemzelf: de verbittering en het eenzame gevoel van gerechtigheid dat stuk loopt op het cynisme van de maatschappij.

Clint Eastwood begreep wat de figuur van de held betekent voor de Amerikaanse samenleving en hoe beperkend die rol in feite is. Hoe waardevol het is om de held van de filmstrook los te weken en om als mens fouten te toe te kunnen geven, om je leven alsmaar recht te trekken. Zelfs indien dat inzicht zich pas op latere leeftijd ontvouwt.

De ogen van Nicole Kidman

Met de fysieke kwaliteit van haar kijken doet ze andere actrices verbleken tot een slordige collage van amateurisme en wuftheid. Tot organische attributen. Tot irritante stofjes in het decortotaal. De ogen van Nicole Kidman overvallen, alterneren tussen priemende intelligentie en speelse zekerheid. Oppressief en zalvend. Die veerkracht is haar allure.

Hiermee reduceert ze de ruimtelijke strategie van de regisseur: een breed plan verpulvert haar impact. Nicole Kidman rendeert optimaal in close-ups, in een vlechtwerk van kleine kaders. Het is frappant hoe radicaal geladen het beeldvlak op zo'n moment wordt: haar blik hanteert een uiterst monologische communicatie; de ogen opteren voor een extreme onafhankelijkheid. Ze werpen latent territoriale barrières op, maar zijn tegelijkertijd verhelderend. Mysterieus en bevrijdend. Het genereert de uitgepuurde dubieusiteit van haar kijkmatrix: afgrenzen en inviteren. Hierdoor sorteert ze -buiten haar commercials- een maximaal effect in sterke, vaak gendersubversieve rollen ('Eyes Wide Shut', 'To Die For'). Films die de vrouw louter voorstellen in haar sociale context, zijn aan haar niet besteed.

(De mooiste ogen van de wereld, zacht en Bijbels...)

Arnold Schwarzenegger

Het klassieke filmlichaam steunt op harmonie. Er heerst een fysionomische gelijkheid met de vormen om zich heen, een mensgerichte osmose met medeacteurs, crew en decor. Het is een essentiële bouwsteen van het beeldvlak.

Het lichaam van Arnold Schwarzenegger is hiervan de antithese. Deze inflatie van spiermassa heeft de emotionele schakels met zijn omgeving doorgeknipt. Het uitbeelden van een personage gebeurt niet langer inwendig via een psychologisch stramien ("het zich inleven in"), maar extern langs een fysieke bres ("het zich uitleven op"). Het is een machinerie die letterlijk en figuurlijk ontwricht. Zonder scrupules vereffent het een rekening met de canonieke acteursleer; het maakt keer op keer brandhout van het begrip "mainstream", van de wereld zoals we die kennen en dagelijks waarnemen (vandaar rendeert hij optimaal in science fiction, in tech noir - met zijn komische en dus realistische films heeft hij het niet onder de markt). Schwarzenegger gooit op prachtige wijze de verinnerlijking overboord. Bij hem telt slechts de fundamentele betekenis van het lichaam. Een rechtstreeks gevolg van zijn hobby: bodybuilding.

Net als de clown is de bodybuilder een tragisch figuur. Allebei voeren ze een pantomime op, met als bekroning het applaus van de toeschouwer. Het zijn mannen van weinig woorden. Bij de clown vormt de pret van het publiek de dialoog; de bodybuilder accentueert zijn act met stampende rock, gelardeerd met de oh's en de ah's van de omstanders (een appreciatie die hem doet glimlachen). Beiden communiceren enkel met een lichaam dat ontwerkelijkt is (en verrassend genoeg ook ontmannelijkt: de clown door de pruik, de schmink en de hilarische tenue, de bodybuilder door de olie en de tangaslip). De clown vertelt echter een verhaal (zijn signalen zijn diffuus, we moeten ze interpreteren en aaneenrijgen, als de draden van een scenario). Bij de bodybuilder regeert de leegte. Zijn show is inhoudsloos. Hoe imposanter de spieren, hoe minder 'body' er in zijn weergave schuilt. Hij heeft een lichaam ontdaan van alle nut. De functionaliteit is eruit verdwenen. Geen actie maar een anatomie van de mogelijkheid, en het liefst in complete stilstand: gespannen inertie is zijn core business.

De bodybuilder beoefent een narcistische krachtmeting, hij is een geblokkeerde Terminator die verlangt naar de verrukking van zijn publiek. Als een kleine jongen hunkert hij naar bevestiging. Helaas heeft hij te veel naar zich zelf gekeken om zich nog in iemand te kunnen inleven.

Lauren Bacall

Ze werkt als een magneet op me: Lauren Bacall is mijn all time favourite.

Mijn fascinatie richt zich niet zozeer op haar lichaam (ze heeft niet de verwoestende schoonheid van een Lizabeth Scott of Grace Kelly), maar op de lichamelijkheid van haar acteren. Ze speelt met een verrassend ingehouden cadans. Het is communiceren door middel van het onafgewerkte, via het net-niet, lichtjes met de handrem op, nooit weids of expansief. Verwacht van haar geen theatrale geste (Marlene Dietrich) of ongeremde beweging (Rita Hayworth). Fysieke rust is haar handelsmerk. De ingetogenheid primeert. Ze focust zich op het detail en niet op de ruimte die ze inpalmt; het is een spel van de ironie en zelden van het statement. In onze huidige jachtige en extraverte filmcultuur een rariteit.

Omdat ze zo zuinig omspringt met haar lichaam verschuift het zwaartepunt naar haar blik. Of ze nu onschuldig opkijkt naar Humphrey Bogart of hem geamuseerd een lucifer aanreikt, haar expressie eist al je aandacht op: Lauren Bacall schept fictie door te kijken, het scenario is het verhaal van haar ogen. En daarmee weet ze me voortdurend te verleiden.